بیماری های ژنتیکی را به 3 دسته کلی تقسیم می کنیم:

بیماری های ژنتیکی

1(بیماری های تک ژنی یا بیماری هایی که توسط موتاسیون در یک ژن با تأثیر زیاد ایجاد میشود.چون آقای مندل نخستین کسی بود که قوانین حاکم براین بیماری ها را شرح داد این گروه به اختلالات مندلی نیز مشهور است.

2(بیماری های مولتی فاکتوریال یا بیماری هایی که محصول مشترک یک یا چند ژن با تأثیر کم هستند که به آنها چندعاملی یا پلی ژنتیک یا مولتی فاکتوریال می گویند.(اثر ژن ها کم است چون اگر زیاد بود دیگر نیازی به محیط نبود و مثل بیماری های مندلی بود).

بسیاری از بیماری های امروزه مثل پرفشاری خون،دیابت،نقرس و همچنین بسیاری از صفات ما هم به صورت چندعاملی میباشد . مثلا شما اگردوتادوقلوی کاملا همسان را از ابتدا در 0 محیط متفاوت

پرورش دهید پس از رشد از نظر قد،وزن،هوش باهم متفاوت هستندو این بسیار مهم است چون ما ژنتیک را نمی توانیم تغییر دهیم پس با تغییر محیط می توانیم در بروز بیماری مداخله گر باشیم و یا دست کم بروزآن را به تأخیر انداخته و تا مدتی جلوی آن را بگیریم.

3(بیماری سیتوژنتیک:یک انسان 16 کروموزوم دارد.تغییر در تعداد یا ساختار آنها همچون

translocation و یا deletion ،بیماری cytogenetic را ایجاد می کند.

این بیماری ها را زمانی توانستند به درستی شرح دهند که کاریوتایپ آن را رسم نمودند.

اکنون به بررسی بیماری های تک ژنی می پردازیم:

در اثر موتاسیون در یک ژن،چون این ژن تأثیر زیاد دارد علایم را بروز می دهد.بسته به اینکه ژن معیوب روی کروموزوم پیکری یا جنسی باشد یا اینکه این ژن در اثر هتروزیگوت بودن می تواند

بروز علایم دهد یا حتما باید هموزیگوت باشد به صورت اتوزوم غالب و مغلوب و وابسته به جنس

تقسیم بندی می شود.اینکه می گوییم اتوزومال یعنی برروی کروموزوم پیکری باشد،اینکه می گوییم

sex linked ،یعنی روی کروموزم جنسی باشد. dominant )غالب(یعنی اگر هتروزیگوت هم باشد

نشان دهد و لازم نیست 0 تاژن معیوب داشته باشد و recessive )مغلوب(یعنی حتما باید 0 تا ژن

معیوب برای تظاهر وجود داشته باشد.زن و مرد در کروموزوم جنسی با هم متفاوت هستند.آقایان xy

و خانم ها xx می باشند.به جز ژن مربوط به تعیین کننده صفات ثانویه مردانه فقط ژن مربوط به گوش

های مودار در کروموزوم y قرار دارد.پس مواد و صفات ژنتیکی روی کروموزوم y بسیار کم است

پس منظور از sex linked disorder همان x linked disorder است.در اغلب موارد،اختلالات

مربوط به x ،مغلوب است و موارد نادری از وابسته به x غالب وجود دارد)مثل ؟؟؟؟مقاوم به

ویتامین D )

با اینکه اختلال در یک جا وجود داردتأثیرش به صورت گسترده در بدن می باشد.مثلا در

سندرممارفان ژن فیبریلین که معیوب است تأثیرش را در اسکلت،قلب و عروق،چشم و خیلی از

جاهای دیگر می بینیم.هرجایی که الاستینی باشد نشان دهنده ی تأثیر عمده این ژن در بدن است.

یعنی بیماری های مختلف ممکن است یک تظاهر واحد داشته باشد.مثلا رتینیت پیگمانتوزا اختلالی

در لایه رنگدانه ای شبکیه است و در اثر بیماری های مختلفی یک تظاهر واحد ایجاد می شود یا

دربیماری کری حسی عصبی که علل بسیار گوناگون می تواند سبب آن شود. -

به خاطر اینکه این بیماری ها تک ژنی هستند خوشبختانه امروزه این قابلیت وجود دارد که تشخیص

قبل از تولد صورت بگیرد و در جمعیت هایی که شیوع دارد بتوان از تولد نوزادان معلول جلوگیری

نمود.

اختلالات Autosomal Dominant )اتوزومی غالب(:

این اختلالات حتی وقتی فرد هتروزیگوت باشد نیز خود را بروز می دهد.

اگر یک فردی که اختلال اتوزومی غالب را دارد با یک فرد سالم ازدواج کند، از نظر احتمالات،

%01 فرزندان احتمالا بیمار می شوند .

حرف بزرگ : آلل غالب // علامت * : آللی که موجب بیماری می شود

پس در اینجا آلل بیمار )که غالب هم هست )بیماری اتوزمی غالب بود(( می شود

حتی ممکن است که هیچکدام از والدین بیمار نباشند ولی اختلال را در فرزندان ببینیم که به خاطر

New Mutation ایجاد شده است.

یک هتروژنیتی

Reduce Penetrance : رد تلالاتخا یموزوتا بلاغ ، نکمم تسا ذوفن یرامیب شهاک ادیپ دنک .

یعنی با اینکه این ژن معیوب در خانواده وجود دارد، ولی فرد علایم ظاهری آنرا نشان نمی دهد و

این یکی از دغدغه های والدین است که آیا فرزندانشان قرار است علایم را نشان دهد یا خیر.

Variable Expressivity : بیماری به شکل های مختلف بروز می کند؛ مثلا در همان سندرم مارفان

که دیدم که مثلا در یک فرزند علایم اسکلتی را نشان می دهد، در یکی دیگر علایم چشمی یا قلبی یا

حتی همه علایم را.

به عبارت دیگر بروز علایم، Variable )گوناگون( هست.

خصوصیت دیگر این نوع اختلالات، بروز دیر علایم است : مثلا در بیماری کره هانتینگتون که حتی

در 11 سالگی علایم ظاهر می شود.

می دانیم که ژن ها تاثیر خود را از طریق پروتئین های می گذارند. پس:

نکته: در بیماری های اتوزومی غالب پروتئین های ساختاری یا تنظیمی مشکل دارند.

اختلالات Autosomal Recessive )اتوزومی مغلوب( :

اختلال در کروموزوم های اتوزومی وجود دارد ولی برای اینکه خود را نشان دهد، باید به صورت

هموزیگوت باشد؛ این اختلال در اثر ازدواج دو فرد ناقل ایجاد می شود.

بیمار : × حرف کوچک : آلل مغلوب // علامت

و می بینیم که 00 % بیمار هستند و 01 % ناقل اند.

بیماری های اتوزومی مغلوب معمولا در سنین کودکی ظاهر می شوند.

تظاهر به صورت Uniform هست؛ reduce pentrance را نداریم؛ Variable Expressivity را

نداریم.

از آنجایی که شیوع این آلل ها در جمعیت کلی کم هست و معمولا در قوم های خاصی وجود دارد،

معمولا این بیماران نتیجه ی ازدواج های فامیلی هستند .

مثلا در نژاد یهود که به دلیل اینکه با افراد غیر یهودی ازدواج نمی کنند، احتمال اینکه دو فرد ناقل

ازدواج کنند بالاست و مثلا بیماری گوشه ) Gaucher disease ( را در یهودی های اشکنازی زیاد

می بینیم.

هر چند New mutation در اتوزومی مغلوب ممکن است دیده شود ولی احتمالش کم هست.

نکته: در اختلالات اتوزومی مغلوب، آنزیم ها اختلال دارند.

در اختلال اتوزومال مغلوب پروتئینی که گرفتار میشود انزیم ها هستند و مکانیسم به این صورت

میباشد:

سوبسترا تحت تاثیر انزیم 0 به یک ترکیب واسطه ای تبدیل میشود و انزیم 0 واسطه را به محصول

تبدیل میکند.اگر یکی از این

انزیم ها نباشد این عملکرد مختل میشود. مثلا فنیل الانین باید به تیروزین تبدیل شود و زمانیکه یکی

از انزیم ها نباشد اینکار صورت

نمیگیرد و تحت تاثیر این اختلال بدن از چند طریق صدمه میبیند .

0(محصول تولید نمیشود و این چیزی هست که بدن به ان نیاز دارد

0(سوبسترا و ترکیب واسطه ای که ممکن است برای بدن مضر باشد در بدن افزایش و تجمع می یابد

معمولا محصول روی یکی از انزیم ها اثر فید بک منفی را دارد ولی وقتی که محصول تولید نمیشود

انزیم هایی که وجود دارند

مهار نمیشوند و در نتیجه ترکیب ماقبل محصول در بدن انباشته میشود و به بدن صدمه میزند.

اگر در پدر باشد پدر انرا به دختر منتقل میکند. ولی اگر در مادر باشد هم به دختر هم به پسر منتقل

میشود. Xاختلالات وابسته به

اختلالات اتوزوم غالب

سندروم مارفان:

در اثر نقص در ژن فیبریلین ایجاد میشود فیبریلین یکی از الیاف و دار بستی هست که روی ان

الاستین رسوب میکند .در بافت همبند

رشته های الاستین و کلاژن و رتیکولر وجود دارد در سندروم مارفان نقص در فیبریلین هست و در

نتیجه داربستی که روی ان

الاستین قرار میگیرد ناقص است و بنابر این نقص در الاستین نیز ایجاد میشود.و ژن مربوط به ان

روی کروموزوم 00 قرار دارد و

این بیماران تغییرات متفاوتی را در قسمت های مختلق بدن دارند. برجسته ترین این تغییرات و

واضح ترین علامت این بیماران

اختلالات اسکلتی میباشد. این افراد قدی بلند با پاها و دست های بلند و نیز انگشتان دراز دارند

استرنوم قفسه سینه این افراد یا برامده

قوس کام این افراد بیش از حد طبیعی هست و ستون فقرات این ( Pectus chest )یا فرو رفته

میباشد (Pigeon chest) هست

افراد به صورت گوژپشتی )تحدب ستون فقرات بیش از حد طبیعی هست( . کایفو اسکلیوزیس هم

دارند.)کایفو: یعنی ستون فقرات

در جهت قدام و خلف جهت پیدا میکند ......و اسکلیوز: به طرفین(.

اما شاخص ترین علامت، تغییرات چشمی هست که به صورت در رفتگی دو طرفه لنز در جهت

تمپورال مشخص میشود وقتی چشم

را معاینه میکنیم عدسی در جهت تمپورال در رفتگی دارد زیرا که زنول ها استحکام کافی رو ندارند.

خطر ناکترین تغییر تغییرات

قلبی عروقی هست که یکی از تغییرات عمده در ائورت اتفاق می افتد. بعد از سیستول حجم قابل -

توجهی خون وارد ائورت میشود و

ائورت گشاد میشود وچون ائورت رگی هست که خاصیت ارتجاعی قابل توجهی دارد به حالت اول

برمیگردد و خون را به جریان

می اندازد زمانی که سندروم مارفان وجود داشته باشد به خاطر این که قابلیت الاستیسیته ی ائورت

غیر طبیعی هست ، ائورت گشاد

شده دیگر به حالت اول برنمیگردد که به گشادی غیر طبیعی ائورت انوریسم گویند. به علاوه فشار

خون بالا اندوتلیوم را پاره میکند

و هر لحظه ممکن است به کوچکترین (Dissecting Anerism) و خون وارد دیواره ائورت شده

که به ان انوریسم شکافنده گویند

ائورت پاره شود ) در اکثریت موارد پارگی ائورت باعث مرگ میشود(. پیامد دیگری که در قلب

ایجاد میکند در دریچه های قلب

میباشد. دریچه های قلب به کوردا تیندانی متصلند و این ها نیز به پاپیلاری متصلند و در نهایت به

دیواره قلب. در زمان دیاستول این

دریچه ها باز میشوند و خون به بطن میریزد و در زمان سیستول عضلات قلب منقبض شده و کوردا

تیندانی کشیده میشود و دریچه

ها در مقابل یکدیگر قرار میگیرند و نتیجتا دهلیز و بطن از یکدیگر جدا میشوند. در سندروم مارفان

که این دریچه ها قوام کافی

ندارند هنگام سیستول فشار خونی که به دریچه ها وارد میشود باعث میشود که دریچه ها به سمت

دهلیز پف کنند و در نتیجه خون

به دهلیز برمیگردد و به مرور باعث اسیب به قلب میشود مثل نارسایی قلب چون این درچه ها به

داخل دهلیز شناور میشوند که به

)سندروم دریچه ای شناور( گویند و این اختلالات قلبی عروقی علت عمده مرگ و میر بیماران

است Floppy valve syndrom ان

با یکدیگر نقش TGF هست که الاستین و (TGF-β)Trans forming growth factor-β نوع

دوم سندروم مارفان نقص در گیرنده

عامل TGF-β بیش از حد تولید میشود با عملکرد الاستین مداخله میکند پس اختلال در ژن TGF-βمعکوس دارند یعنی وقتی که

فرم دوم سندروم مارفان میباشد.

Receptor در بیماری های اتوزوم غالب یا نقص در پروتئین های ساختاری هست ویا تنظیم کننده

یعنی

میباشد که بر خلاف مارفان نقص در کلاژن هست وما بیش از 01 Ehlers-donlos یک اختلال

مشابه با سندروم مارفان ، سندروم

نوع کلاژن داریم و راه های ساخت کلاژن هم خیلی گوناگون میباشد. هر نوع کلاژن در بافت های

گوناگونی وجود دارد برای مثال

اهلر دانلوس ،کلاژن موجود در دیواره روده نقص دارد ودر نتیجه این افراد مستعد پارگی کولن

میباشند.چون کلاژن های Type4 در

مختلف در بافت های مختلف هستند انواع مختلف اهلر دانلوس را داریم . از انجایی که ساخته شدن

کلاژن پیچیده است و عوامل

مختلفی در ساخت کلاژن نقش دارن ما بیش از یک نوع نحوه ی به ارث رسیدن داریم.مثلا اگر فیبر

های کلاژن اشکال داشته باشد

به صورت اتوزوم غالب به ارث میرسد اما اگر انزیمی که در ساخت کلاژن نقش دارد دچار نقص

شود به صورت اتوزوم مغلوب به

ارث میرسد و این به خاطر پیچیده بودن ساخت کلاژن است.

تفاوت سندروم مارفان با اهلر دانلوس:

0(مارفان - - - - - - - - - -<فیبریلین اهلر دانلوس - - - - - - - - - -<کلاژن ---------- ----------

0( در اهلر دانلوس بیش از یک نوع نحوه ی به ارث رسیدن داریم و این افراد اختلال در پوست و

اسکلت و مفاصل و ... دارند و

کار های عجیبی انجام میدهند مثلامیتوانند انگشت شست خود رابه روی ساعد خم کنندومفاصل اون

ها نیز خیلی کش میاد. )الله اکبر(

ولی در این بیماران اگر در جایی از بدنشان زخم به وجو بیاد ترمیم ان خیلی دیر و اسکار های خیلی

وسیع ایجاد میشود .این افراد

ضعف عضلانی نیز دارند .