چکیده:

در پستانداران ، نرها هتروگامتیک ( XY ) و ماده ها ، هوموگامتیک (XX) اند . برای جبران این تفاوت کروموزوم های جنسی ، به طور تصادفی یکی از کروموزوم های X در جنس ماده ، طی فرآیندی به نام لیونیزاسیون  Lyonization   غیر فعال می شود . این کروموزوم X غیر فعال به شدت هتروکروماتینه بوده و به شکل اجسام تیره رنگ به غشای هسته اتصال می یابد . این پدیده که در انسان نیز دیده می شود ، اولین بار توسط دکتر موری بار ، سیتوژنتیکدان کانادایی کشف شد و به همین علت به این اجسام کروماتینی جسم بار ( Barr bodies ) گفته می شود .

مقدمه:

در سال 1949 دو دانشمند به نام بار و برتروم مشاهده نمودند سلول های عصبی در گربه های ماده دارای یک جسم رنگ پذیر و متراکم و تیره رنگی است در صورتی است که این جسم متراکم در گربه های نر وجود ندارد و به این جسم جسم بار گفته می شود. اسم دیگر آن بار بادی می باشد در سال 1959 داشمندی به نام Ohino  مطالعات بیشتری انجام دادو مطالعات خود را بروی انسان نیز انجام داد از سلول های مخاط دهانی انسان استفاده کرد مشاهده کرد در سلول های سوماتیک خانم ها به میزان یک عدد باربادی وجود دارد ولی اقایان این جسم را  ندارداو ریخت کرو موزوم های مختلف را بررسی کرد و فرمولی را بدست آورد .

 b=N-1  

جسم بار:

كروموزومX ی را می توان در سلول های ماده كه تقسیم نمی شوند ، مشاهده كرد به صورت توده ای تیره به غشاء هسته سلول چسبیده است و كروماتین جنسی و جسم بار خوانده می شود. جسم بار یكی از كروموزوم های X است كه به طور غیر فعال در كنار هسته معمولی قرار دارد

كروماتین جنسی (جسم بار) : در اكثر سلول های اینترفازی زنان سالم ، جسم كوچك و رنگ پذیری در مجاورت غشای هسته وجود دارد كه در اصطلاح سیتولوژی به آن كروماتین جنسی یا به نام كاشف آن جسمBarr می گویند. تحقیقات بعدی ثابت كردند كه جسم بار فقط در زنان سالم مشاهده می شود که دارای دو کروموزوم X  هستند دیده می شود بنابراین در زنانی كه تنها یك كروموزوم جنسی دارند و در مردان طبیعی كه یك كروموزوم X وجود دارد ، جسم بار دیده نمی شود.

فرد دارای جسم بار، کروماتین مثبت و فرد فاقد جسم بار را کروماتین منفی می نامند

البته در بیماری های ژنتیکی مثل زنان مبتلا به سندرم ترنر(XO ) كروماتین جنسی یا همان بار بادی وجود ندارد و در زنان با وضعیت كروموزومی XXX دو كروماتین جنسی دیده می شود . جالب هست كه بدانید مردان با فرمول كروموزومی XXY (كلاین فلتر) نیز یك كروماتین جنسی دارند.

پس دلیل ایجاد جسم بار و غیر فعال شدن یکی از کروموزوم های X  به صورت تصادفی (کروموزوم به صورت 100 درصد غیر فعال نمی شود) جبران تعداد کروموزوم های X ،در  نرها هتروگامتیک ( XY )هست. . اینکروموزوم X غیر فعال به شدت هتروکروماتینه بوده و به شکل اجسام تیره رنگ به غشای هسته اتصال می یابد.

جسم بار در مرحله اینترفاز تشکیل می شود وهنگام رویدادهای مربوط به تقسیم مجددا به حالت کروموزوم در می آید که در آن زمان هردو کروموزوم X  مشاهده می شود.

درچند روز اول تشکیل جنین باربادی وجود ندارد بلکه درتمام سلول های جنینی دختر هر دو کروموزوم Xمشاهده می شود ولی در حدود روز 16 دوران جنینی اجسام بار تشکیل می شود.

باربادی فقط در سلول های سوماتیک دیده می شود و غیر فعال شدن آن با منشا پدری یا مادری کاملا تصادفی هست ولی هنگامی که یک کروموزوم X  غیر فعال می شودتمام سلول هایی که از این سلول واز طریق میتوز حاصل می شوند غیر فعال می شوند.

لازم به ذکر هست که عامل ایجاد باربادی ژن Xist است که در ناحیه Xic کروموزوم X قرار دارد که تولیدncRNA می کند.

به طور کلی هنگام انجام بار قسمت عمده بازو کوتاه  کروموزوم X غیر فعال نمی شود بلکه فقط بازو بلند آن به جسم بار تبدیل می شود.در نتیجه حضور ژنهای موجود بر روی بازوی کوتاه برای رشد ونمو طبیعی برخی از صفات وویژپی های زنان لازم هست اگر چنین حالتی صورت نمی گرفت یعنی تمام کروموزوم غیر فعال می شد تمام زنها به صورت ترنر XO می بودند.

نکته جالب این هست که جسم بار در سلول های نوتروفیل به صورت درام استیک  ودر تمام سلولها جز نوتروفیل به صورت  می باشد.

مواد و روش کار:

در این آزمایش قصد بر این هست که سلول های بار مخاط دهانی یک خانم را مشاهده کنیم(آقایان جسم بار ندارند).برای این منظور فرد دهان خود را با آب مقطر شست و شو داده سپس با یک سواپ استریل مقداری مخاط دهانی تهیه کرده در مرحله بعد روی یک لام یک قطره آب مقطر ریخته و سواپ را با آب مخلوط می کنیم تا مخاط در آب حل شود و گسترش تشکیل می دهیم سپس چند قطره اتانول 95 درصد ریخته و صبر می کنیم تا گسترش خشک شود بعد مقداری رنگ متیلن بلوبر روی گسترش میریزیم ( از رنگ های دیگر نیز می توان استفاده کرد) و 20 الی 25 صبر می کنیم تا سلول هابه خوبی رنگ بگیرند.بعد از اطمینان از رنگ گیری گسترش آن را 30 ثانیه با اتانل شست و شو می دهیم.

ودر پایان مقداری گزیلول برای شفافی مشاهدات خود روی گسترش میریزیم و آن را زیر میکروسکوپ مشاهده می کنیم.

سلولی که ما زیر میکروسکوپ مشاهده کردیم

 نتیجه گیری:

-          کروموزومی که غیر فعال می شود تمام ژنهای آن غیر فعال نمی شود.

-          غیر فعال شدن یکی کروموزم های X برای جبران کمبود کروموزوم X در جنس نر می باشد.

-          طبق فرمول b=N-1 که جسم بار بدست   می می آید N تعداد کروموزوم های X هست.

طبق این فرمول:

XX =2-1=1

XY = 1-1=0

XO = 1-1=0

XXXY =  2-1=1 کلاین فنتر

XXX = 3-1 =2